Kako je Ibro u Trebinju od ustaša sačuvao „Gorski vijenac“

PRIČE IZ NOVOG SERIJALA AZBUČNIKA IDENTITETA

Piše: Predrag Savić, advokat i pisac

Trebinje, srpski biser u Hercegovni, jedan je od svega nekoliko gradova koji može da se pohvali originalnim faksimilom „Gorskog vijenca“, koji je Njegoš pisao svojom rukom. Ova izuzetna knjiga čuva se u Muzeju Hercegovine, a da tokom Drugog svetkog rata ne padne u ruke ustaša pobrinuo se musliman Ibro Danović.

Posveta kralja Aleksandra na „Gprskom vijencu“, koji je poklonio Trebinju

Ovaj čestiti čovek sakrio ga je i čuvao sve do oslobođenja Trebinja kada ga je predao tadašnjem opštinskom sekretaru Dušanu Sekuloviću.

Brigu o „Gorskom vijencu“ kasnije je preuzeo njegov naslednik na funkciji sekretara opštine Jovo Miskin.

U opštinskom sefu čuvan je sve do početka odbrambeno-otadžbinskog rata 1992. godine, kada je predat na čuvanje Muzeju Hercegovine. Kompletan fundus Muzeja tokom rata devedesetih bio je evakuisan na sigurno.

Kako nam je ispričao Simo L. Radić, istoričar iz Muzeja Hercegovine, za čuvanje ovog vrednog primerka „Gorskog vijenca“ u trebinjskoj opštini do izbijanja Drugog svjetskog rata brinuo je opštinski blagajnik Tomo Petković.

Otvaranjem stalne istorijske postavke faksimil originalnog Njegoševog „Gorskog vijenca“ postao je dostupan javnosti 2012. godine. Ovo je samo jedan od brojnih eksponata koji Muzej Hercegovine čini jednom od od najznačajnijih institucija srpske kulture.

Znimljiva je i priča kako je najznačajnije delo veligog Njegoša Trebinju poklonio kralj Aleksandar svega nekoliko meseci od atentata u Marseju. Bilo je to na Duhove 27. maja 1934. godine kada je u gradu podno Leotara osvanuo na planeti prvi spomenik u čast srpskog pesnika i vladike Petra II Petrovića Njegoša. Ovaj dan ostao je zabeležen kao jedan od najznačajnijih u burnoj istoriji Trebinja.

“Svom milom Trebinju” spomenik je podigao, samo dve godine nakon obnove Njegoševe kapele na Lovćenu, čuveni srpski pesnik i diplomata Jovan Dučić, a zeljište je lično otkupio od katoličke crkve.

Spomenik je delo poznatog vajara Tome Rosandića, učenika čuvenog Ivana Meštrovića. Granitni postament izgradio je beogradski arhitekta Dragiša Brašovan. Kada je spomenik završen, Jovan Dučić je iz Rima kontaktirao trebinjsku opštinu sa zahtevom da se oformi poseban odbor za proslavu koji je predvodio Đorđo Tupanjanin, tadašnji predsednik opštine Trebinje.

Posle bogosluženja koje je vršio prota Marko Popović iz Mostara uz sasluženje sveštenstva u Trebinju održan je pomen, a potom se pristupilo svečanom otkrivanju spomenika.

–Primajući ispred Opštine trebinjske ovaj tvoj dar, spomenik besmrtnoga Njegoša, obećavam da ćemo ga najdostojnije čuvati, da ćemo se njim ponositi i on će nam biti simbol naših narodnih prepaćenih muka i uvek svetleti kao luča saznanja da smo kroz našu narodnu Golgotu ostvarili svoje nacionalne težnje…

Ideju o otkrivanju spomenika Njegošu u Trebinju podržao je i sam kralj Aleksandar, pa je čast da otkrije spomenik pripala njegovom izaslaniku, čuvenom ratnom heroju, generalu Stevanu M. Radovanoviću.

Otkrio je spomenik uz reči: „U ime Njegovog Veličanstva Kralja (prolamaju se usklici ‘Živio Kralj!‘) otkrivam spomenik Velikom Njegošu!“ Tada se sa spomenika diže veliko platno, obavijeno narodnom trobojkom i pri pojavi Njegoševog spomenika narod kliče:„Slava neumrlom Njegošu!“.

Uoči samog čina otkrivanja okupljenima se obratio Jovan Dučić ističući posebnu pažnju koju je Trebinju ukazao kralj Aleksandar izuzetnim poklonom.

–Njegovo Veličanstvo Kralj blagonavoleo je podariti gradu Trebinju faksimil originalnog ‘Gorskog vijenca’, koji je Njegoš pisao svojom rukom. Njih ima svega nekoliko – rekao je Dučić i objasnio da je ovaj rukopis, pored Njegoševog spomenika, veliki doprinos za kulturni razvitak Hercegovine.

U luksuznom izdanju na unutrašnjoj strani knjige Nj.V. Kralj je svojeručno napisao posvetu: ‘Opštini grada Trebinja prilikom otkrivanja spomenika Velikog Pesnika Njegoša. 23. maja 1934. Aleksandar’“. Okupljena masa građana nije krila oduševljenje, pa su trgom odjekivali povici „Živio Kralj“.

Tako je ova izzetno vredna knjiga došla i trebinje i danas je jedan od najznačajnijih eksponata u Muzeju Hercegovine.

Svečanost u Trebinju koja se još pamti: Otkrivanje spomeika velikom Njegošu

Naslovna fotografija: Simo L. Radić, istoričar Muzeja Hercegovina sa advokatom i piscem Predragom Savićem

Fotografije: Zoran Jovanović Mačak

Preuzeto sa: tamodaleko.co.rs

Оставите одговор